Things about Music (13): Jan Swerts in de Handelsbeurs.

110816-swerts-jan

Melancholische zielen verzamelen zich op deze winteravond (03/12/2016) in de Handelbeurs in Gent voor een concert van Jan Swerts. De Limburger is 3 platen ver, 3 haltes in de duisternis. Ik trotseer de winterkou en strijk me neer in een comfortabele zitstoel voor een avondje Weltschmerz.

Jan Swerts is reeds langere tijd geen onbekende meer in het Belgische muzieklandschap. Met zijn debuut ‘Weg’ uit 2010 stelde hij zich voor aan de wereld als een neoklassieke pianist die iets wat moeilijk verteerbare, melancholieke muziek maakt die hij combineerde met dromerige teksten en droevig klinkende strijkers. Zijn tweede plaat ‘Anatomie van de Melancholie’ (2013) werd een stap naar het bredere publiek. Tristesse werd een vaste waarde in zijn muzikaal oeuvre. Hij wijdde zijn volledige album aan een aantal persoonlijke helden (waaronder bijvoorbeeld Luc De vos en Jotie T’ Hooft) die al eerder de melancholische neigingen van de mens trachtten te kanaliseren. Het leverde hem een bloedmooie en intense plaat op dat smaakte naar meer. Dat kwam er ook want het concert in de Handelbeurs maakt deel uit van de tournee van zijn meest recente album ‘Schaduwland’ (2016), dat de vorige albums zowel visueel als auditief overtreft in zwartgalligheid.

De muzikale avond begint met een concert van Bing & Ruth, een New Yorkse pianist die in februari 2017 zijn derde album op de wereld zal afsturen. Hij brengt een korte maar krachtige reeks repetitieve minimalistische nummers, die gebouwd zijn op een progressie van terugkerende akkoorden. Met momenten doet de muziek denken aan de pianoversie van gitarist James Blackshaw, maar om hem te overtreffen moet Bing & Ruth origineler uit de hoek komen. Hoewel ik genoten heb van dit kort voorprogramma lijkt de muziek nog teveel gebaseerd op dromerige improvisatie zonder vernieuwende sfeerschepping.

Na een klein kwartiertje pauze betreedt Jan Swerts het podium samen met een 7-koppig gezelschap (2 gitaren, 2 violen, een contrabas, een cello en een drum). Op een iets wat ongemakkelijke wijze vraagt hij aan het publiek om het komende optreden te ervaren als een film. Dit wil zeggen: niet klappen tussen de nummers, zo weinig mogelijk kuchen en de stilte bewaren. Hij wil ons meenemen naar een filmisch en auditief schaduwland dat qua tristesse de kerstmarkt overtreft. Ik ben alvast benieuwd.

Het optreden begint nog enigszins hoopvol. Heldere lichten, foto’s van een schijnbaar gelukkig gezin en sferische gitaren die bij momenten zelfs optimistisch klinken, bepalen mijn eerste muzikale ervaringen. Naarmate de nummers zich opvolgen ontspruit zich echter al snel een apocalyptisch zombietafereel. Mijn netvlies wordt overspoeld met beelden van verval en duisternis. Er volgt een reeks ontploffingen, gebroken ramen, ingestorte gebouwen en een afgetakelde wereld die gelijkenissen kent met The Walking Dead. Met een intense weemoed verklankt Swerts zijn donkerste demonen die dansen op de rand van een diepe afgrond. De rustige pianonummers mengen zijn dromerige stem met ballades die doen denken aan Ólafur Arnalds en Nils Frahm. Dit wisselt hij af met bombastische dreigende nummers die menig postrockers zullen beamen. Het muzikale gezelschap begeleidt me doorheen een zombielandschap waar de levenloosheid van een verslagen wereld me strak in de ogen aanstaart.

Het optreden voelt als een evenwichtsoefening tussen het toelaten van mijn donkerste gedachten en het vermijden van een zwartgallige weemoed die me dreigt op te slokken. Swerts verbeeldt zijn wereldpijn aan het publiek via beeld en klank, omdat woorden tekortschieten om de onuitsprekelijke gevoelens te benoemen. Hij doet dit op een zodanig intense persoonlijke manier dat ik niet kan ontsnappen aan de donkere chaos. Bij bands zoals Godspeed You! Black Emperor blijft de zwartgalligheid in de muziek nog enigszins abstract, maar daar doet Swerts niet aan mee. Zijn muzikaal verhaal is tegelijk een zeer persoonlijk verhaal, waarin zijn leven als gebroken man de hoofdrol opneemt.

De omarming van de duisternis bereikt zijn hoogtepunt bij het laatste nummer ‘punt’. Ik sluit mijn ogen en nestelt me in een ontastbare muzikale wereld, voorgebracht door de heldere pianoklanken die door de zaal zinderen. Op dat moment sijpelt de muzikale troost door. De donkere klanken, beelden en woorden brengen een soort onverwacht comfort met zich mee. Het geeft een gevoel van rust dat zelfs het meest intense verdriet dat een mens kan voelen, kan worden omgezet in iets hoorbaars. Ik ervaar het onuitsprekelijke zonder aan wanhoop ten onder te gaan. Swerts lijkt een levenswijsheid door te geven: omarm niet alleen blijdschap en geluk in het leven maar laat ook de donkere kanten van het leven toe. Vechten tegen de duisternis in moeilijke tijden is immers als vechten tegen een onoverwinnelijke vijand. Staak de strijd, verbeeld en verklank de tristesse en de vijand wordt draaglijk of hoe Swerts het zelf in een interview verwoordde: ‘Mijn zwartgalligheid heeft me al veel vreugde bezorgd.’

Na een overweldigend applaus brengt Swerts nog twee oude nummers uit zijn andere albums. Het mooie ‘Een Verlangen Naar Ontroostbaarheid’ draagt hij op aan wijlen Patricia De Martelaere die in een gelijkaardig essay op een authentieke manier filosofeerde over leven, kunst en de dood. Op zich een mooi sluitstuk van het optreden, maar de bisnummers hoeven niet echt voor mij. De intense muzikale ervaring die Schaduwland teweegbracht was voldoende om me te overtuigen dat Jan Swerts niet alleen een mooi mens is, maar ook een kunstenaar. Ik hoop dat hij nog lang muzikale troost kan schenken aan de wereld.

Advertenties

Over toke300

Musician , Philosopher, Writer, ...
Dit bericht werd geplaatst in Things About Music. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s