Philosophy Of Music (2): Kierkegaard en Angeles van Elliot Smith (Thema: Interpretation)

      

De vergelijking tussen Either/Or van de prachtige singsongwriter Elliot Smith en het boek Enten/Eller van de bekende filosoof Søren Kierkegaard wordt wel vaker gelegd. Maar is er al eens echt onderzoek naar gedaan? Het leek mij interessant om stil te staan bij een verband tussen de twee grootheden. Ik zal in wat volgt de tekst van het wonderbaarlijke nummer Angeles bespreken aan de hand van het bekende boek.

Ik weet zeker dat veel van mijn interpretaties gaan misgaan. Ik zal de tekst van het nummer regel per regel proberen bekijken en linken aan passages uit Enten/Eller van Kierkegaard. Het zou geweldig leuk zijn als je meehelpt en reageert op dit bericht met bedenkingen. Het is misschien wel noodzakelijk dat je zowel het werk als het nummer een beetje kent. Ik geef hier een korte inleiding :

Enten/Eller is een werk dat in 1843 werd uitgebracht in Kopenhagen, Denemarken door de theoloog/filosoof Søren Kierkegaard. Het behandelt het leven als een essentiële keuzestrijd. Elke mens moet kiezen voor Ofwel het esthetische leven/ Ofwel het ethische leven. Het boek is klassiek opgedeeld in twee delen. Belangrijk om weten is dat Kierkegaard opgevoed was in sterk christelijke kring en dat hij doorheen zijn leven meer en meer vragen begon te stellen bij het gezag van de Deense kerk.

Wat de twee levenswijzen juist inhouden is moeilijk te zeggen in dit redelijk kort bericht. Wikipedia vat het als volgt samen:

“Het eerste deel bevat korte essays, voordrachten en opstellen, die zich allemaal op de esthetica betrekken en dat op esthetische wijze doen: humoristisch, uitdagend, koddig, etc. Alle begrippen bewegen zich tussen vervoering en verveling. Daarmee heeft Kierkegaard in dit eerste deel van het hoofdwerk het zogenaamde esthetische levensstadium geschetst.”

“Het tweede deel bevat een tweetal brieven en een preek. Ze behandelen een heel andere en nieuwe vorm van bestaan. Het fragmentarische van het esthetische stadium, maakt plaats voor de “eeuwige plicht” en de verantwoordelijkheid van het ethische stadium. De begrippen wijzen hier in de richting van verantwoordelijkheid, plicht, en de keuze voor zichzelf. Kierkegaard heeft hiermee het ethische levensstadium geschetst.”

Angeles is een nummer dat in 1997 op het album ‘Either/Or’ uitgebracht wordt bij Kill Rock Stars door Elliot Smith. Het is zijn derde en misschien ook wel zijn invloedrijkste album. Het album is gekenmerkt door breekbare, fragiele songs vol melancholiek, angst, verwijzingen naar God, existentialisme en schoonheid. Zowel zijn zangtalent als zijn muzikale capaciteiten hebben gezorgd dat hij nu als één van de belangrijke singsongwriters van de jaren 90 wordt gezien. Een navolging van Bert Jansch, Nick Drake of Neil Young?

Laten we nu beginnen aan een mogelijke analyse van het nummer Angeles per tekstphrase:

(1)    Someone’s always coming around here trailing some new kill

Mogelijke vertaling:  Er komt hier altijd iemand langs die bezig is met het achtervolgen van een nieuw slachtoffer.

Mogelijke link met Kierkegaard is te vinden in het deel “Over de onmiddellijke erotische stadia – derde stadium” van de esthetische levenswijze. Hier behandelt hij de figuur ‘Don Juan’. Dit is de ‘onmiddellijke zinnelijkheid’, een idee van genialiteit die niet vervat zit in een persoon maar wel in de muziek. In Enten/Eller lezen we:

“Don Juan daarentegen is op-en-top verleider. Zijn liefde is niet uit de ziel maar uit de zinnen, en zinnelijke liefde is naar haar begrip niet trouw maar absoluut ontrouw, ze bemint niet één maar allen, dat wil zeggen ze veleidt allen. Ze is namelijk slechts een moment.” (p.114 in Nederlandse vertaling Of/Of van Kierkegaard)

Elliot smith lijkt hier ‘Someone’ te linken met deze figuur van Don Juan. Hij personaliseert het idee van de directe verleiding. Don Juan is altijd bezig met het zoeken van slachtoffers om te verleiden, om te begeren. Hij leeft van moment tot moment. Van slachtoffer tot slachtoffer.

(2)    Says I seen your picture on a hundred dollar bill

Mogelijke vertaling: Al zeggend dat hij mij zag op een foto van een biljet van honderd dollar.

Elliot Smith lijkt hier te zingen dat de persoon ‘Don Juan’ een reden geeft waarom hij een nieuw slachtoffer zoekt. Maar die reden lijkt mij een leugen, want Don Juan wilt iedereen verleiden en begeren. Ook hier lezen we in Enten/Eller een mogelijk verband:

“Ge vergist u, ik ben geen echtgenoot die een ongewoon meisje nodig heeft om gelukkig te worden; datgene waardoor ik gelukkig word heeft elk meisje, en daarom neem ik ze allemaal” (p.116 in Nederlandse vertaling Of/Of van Kierkegaard)

(3)    And what’s a game of chance to you, to him is one

Mogelijke vertaling: En wat een kansspel is voor jouw, is voor hem één.

Jouw lijkt mij hier het slachtoffer, diegene die verleidt wordt. Terwijl dat hij hier lijkt te wijzen op Don Juan zelf. Hier toont Elliot Smith volgens mij aan dat Don Juan een lust bevredigde ontrouwe persoon is. De liefde die hij geeft is één en direct tot het slachtoffer. Zij (hier jouw) beschouwt liefde meer als een kansspel van winnen en falen. Ze is bang om niet geliefd te worden. Ze is misschien ook wel bang om ontrouw te zijn. Terwijl Don Juan dat totaal niet is.

(4)    Of real skill

Mogelijke vertaling: Van een echte vaardigheid/kunde.

Hier wordt de bovenstaande regel bevestigd. Don Juan heeft een kunst om te verleiden. Voor hem is een kansspel uitgesloten. Hij hoeft zich geen zorgen te maken of hij zal falen, want winnen doet hij altijd en overal.

(5)    So glad to meet you

Mogelijke vertaling: Zo blij je te ontmoeten.

Nu lijkt het slachtoffer te spreken. Ze is blij Don Juan te ontmoeten. Logisch want ze zal volledige lustbevrediging krijgen. Ook al is het ontrouw en van korte duur.

(6)    Angeles

Mogelijke vertaling : Angeles.

Angeles lijkt hier een eigennaam. Volgens mij kan men Don Juan en Angeles als hetzelfde zien. Angeles is de naam die Elliot Smith aan het idee van zinnelijke liefde gaf. De link met ‘Angel’ is hier natuurlijk snel gelegd. Een engel is een bovennatuurlijk wezen met speciale gaven die mensen niet hebben. Don Juan is ook zo’n wezen. Hij verleidt als niemand anders. Hij is uiteindelijk geen mens. Hij is een idee. Een genialiteit zelve. Elliot Smith zou deze Angeles kunnen hebben opgevat op 2 manieren :

Ofwel staat Angeles voor de directe liefde voor de muziek:

Hij lijkt me met dit nummer te verwijzen naar zijn passie voor muziek. In Enten/Eller van Kierkegaard wordt gezegd dat Don Juan niet kan worden voorgesteld op een normale manier. Men kan niet echt over hem spreken omdat het een idee is. Enkel muziek, de hoogste kunst, kan Don Juan voorstellen. Elliot Smith zou hier naar hebben kunnen verwezen.

Ofwel staat Angeles voor de directe liefde van een persoon:

Maar Elliot Smith zou ook kunnen verwijzen naar een overrompelde liefde van een bepaald persoon. Elliot was een romanticus en had veel aantrek bij de vrouwen. Hij was lange tijd tot zijn dood samen met Jennifer Chiba, waar hij weleens stevige woordwisselingen mee had. Het zou kunnen dat Angeles hier verwijst naar haar intense (soms verraderlijke?) liefde.

(7)    Picking up the ticket shows there’s money to be made

Mogelijke vertaling: Het ophalen van het ticket toont dat er geld te verdienen is.

Het ophalen van het ticket kan je eventueel opvatten als ‘het tentoonstellen van jezelf aan hem’. Jezelf volledig vrijgeven aan Don Juan. Je ziel geven aan hem en zijn liefde. Het feit dat er geld te verdienen kan er misschien op wijzen dat het ergens gevaarlijk is om je volledig vrij te geven aan hem. Hij kan je misbruiken en er geld mee verdienen. Don Juan wordt hier plots als iets negatief beschouwd.

(8)    Go on and lose the gamble that’s the history of the trade

Mogelijke vertaling: Ga door en verlies het gokken, dat is de geschiedenis van het handel drijven.

Elliot zingt over hoe het slachtoffer zich volledig tracht te geven voor Don Juan. Je moet doorgaan. Je moet het kansspel opzij zetten en volledig hopen op de liefde van hem. Het is zoals handel drijven. Als je nooit probeert zal je nooit weten wat het resultaat zal zijn. Let goed op het feit, dat hier terug in vergelijking met vorige zin, een meer positieve/vertrouwelijke sfeer hang rond de figuur van Don Juan.

(9)    Did you add up all the cards left to play to zero

Mogelijke vertaling: Heb je al de kaarten die overgebleven zijn toevoegt om tot nul te spelen.

De kaarten die overgebleven zijn lijken mij hier ‘de talenten die je nog hebt om te verleiden’. Elliot Smith zingt over hoe het slachtoffer al haar talenten naar buiten laat komen en aan hem geeft totdat ze zelf niets meer bezit. Ze speelt tot nul. Ze toont alles. Ze is kwetsbaar. Ze kan het spel nu alleen nog maar radicaal verliezen of winnen. Alles hangt van Don Juan af.

(10) And sign up with evil

Mogelijke vertaling: En zich inschrijven bij het kwade.

Hier komt de negatieve visie over Don Juan weer naar boven. Het slachtoffer (het meisje) heeft alles van haar bloot gegeven. Ze is heel kwetsbaar nu. Don Juan wordt hier gelinkt met het kwade. Ook in Enten/Eller wordt hiernaar verwezen:

“Bij Don Juan moet men met de term ‘verleider’ grote voorzichtigheid betrachten, als men het tenminste belangrijker vindt iets juist te zeggen dan zomaar wat. Niet omdat Don Juan te goed is, maar omdat ethische bepalingen op hem nu eenmaal niet van toepassing zijn. Ik zou hem daarom liever een bedrieger willen noemen.” (p.117 in Nederlandse vertaling Of/Of van Kierkegaard)

Don Juan is niet echt een verleider zoals wij die kennen in onze wereld. Hij is een bedrieger. Hij verleidt iedereen en is ontrouw. Hij slaat toe, maar laat dan een meisje alleen achter, terwijl hij wat verderop al bezig is met een andere. Don Juan begrijpt niet wat goed of slecht is. Alles is hetzelfde. Het slachtoffer wordt verleidt en bedrogen tegelijk en gaat daarom eigenlijk een contract aan met het kwade. Ze is gedoemd om bedrogen achter te blijven. Gedoemd tot kwetsbaarheid.

(11) Angeles

Mogelijke vertaling: Angeles

Het moment van keuze van dit woord is treffend. Het meisje zit in volledige kwetsbaarheid en wordt bedrogen maar toch beseft ze maar al te goed dat ze de lustbevrediging mist. Ze mist haar Angeles, haar Don Juan.

(12) Don’t start me trying now u-huh u-huh u-huh

Mogelijke vertaling:  Begin nu niet met mij te proberen u-huh u-huh u-huh.

Hier toont Elliot Smith dat het slachtoffer haar wanhoop uit. Ze wilt niet dat Angeles/Don Juan haar benadert. Begin er niet aan mij te verleiden! Ze wilt niet. Ze is vies van hem.

(13) Cos I’m all over it

Mogelijke vertaling:  Want ik ben er helemaal over.

Het slachtoffer is helemaal over Don Juan/Angeles. Ze wil niets meer hebben van de bedrieger.

(14) Angeles

Mogelijke vertaling: Angeles.

Ook hier slaagt Elliot Smith erin om treffend het woord Angeles te zingen. Hoewel het slachtoffer niets meer van de bedrieger Don Juan wilt hebben, blijft ze toch twijfelen.

(15) I could make you satisfied in everything you do

Mogelijke vertaling: Ik zou je tevreden maken in alles wat je doet.

Hier lijkt Elliot Smith Don Juan aan het woord te laten. Hij probeert het slachtoffer te overtuigen om niet weg te gaan. Hij blijft doorgaan met verleiden/bedriegen. Hij stopt niet. Hij blijft winnen.

Zoals Kierkegaard zegt in Enten/ Eller: “Don Juan, die maakt korte metten, en hem moet men zich altijd absoluut zegevierend voorstellen.” (p.114 in Nederlandse vertaling Of/Of van Kierkegaard)

(16) All your ‘secret wishes’ could right now be coming true

Mogelijke vertaling: Al je ‘geheime wensen’ kunnen nu waarheid worden.

Hier toont Elliot Smith weer aan dat de zinnelijke liefde van Don Juan niet te weerstaan is. Hij overrompelt iedereen. Al de wensen en stoute dromen van meisjes kunnen worden waargemaakt in 1 enkel moment.

(17) And be forever with my poison arms around you

Mogelijke vertaling: En wees altijd met mijn vergiftigde armen rond jouw.

Hier wordt weer gezegd dat Don Juan gevaarlijk is. Hij zal je volledig begeren voor één enkel moment maar je zal hem daarna altijd missen. Altijd zal zij terug verlangen naar dat ene moment. Niemand in deze wereld kan haar zo’n lustbevrediging geven als deze man. Hij heeft haar vergiftigd. Zij wilt dat hij trouw blijft maar Don Juan is altijd ontrouw.  Zoals in Enten/Eller :

“Voor Don Juan is elk meisje een gewoon meisje, elk liefdesavontuur een alledaagse geschiedenis.” (p. 116 in Nederlandse vertaling Of/Of van Kierkegaard)

(18) No one’s gonna fool around with us

(19) No one’s gonna fool around with us

Mogelijke vertaling : Niemand gaat ons voor de gek houden.

Ons kan verwijzen naar het feit dat Don Juan iedereen verleidt. Het meisje ontdekt dat ze niet het enige slachtoffer is. Don Juan is wel degelijk heel ontrouw. Ze uit weer haar wanhoop dat het een bedrieger is. Een vuile verkrachter.

(20) So glad to meet you

Mogelijke vertaling: Zo blij je te ontmoeten.

Het slachtoffer uit weer haar plezier dat ze Don Juan ontmoet heeft. Haar wanhoop is er nog altijd, maar ze kan hem niet weerstaan. Don Juan begeert zo hard dat ze niet anders kan dan toegeven.

(21) Angeles

Mogelijke vertaling: Angeles

Het meisje/slachtoffer bevestigt dat ze totaal wanhopig is en kan echt niet meer weerstaan aan de zinnelijke liefde van Don Juan. Hij begeert zo enorm dat ze niet anders kan dan blijven verlangen naar een nieuw moment. Een tweede moment van volledige lustbevrediging. Ze mis het enorm. Maar Don Juan zal niet terugkomen. Hij is immers een bedrieger.

Deze song lijkt aan te tonen dat de esthetische levenswijze niet mogelijk is. Hoewel het slachtoffer wilt leven als Don Juan. Ze wil niet wanhopen. Ze wil eigenlijk net als Don Juan ook constant verleiden, want dan kan ze een constante lustbevrediging krijgen van hem. Maar dit gaat niet, want ze is een mens, een mens met gevoelens. Als je Enten/Eller zelf leest zal je zien dat de esthetische fase bij Kierkegaard moet overwonnen worden om zo te komen tot een ethisch fase. Angeles lijkt mij een mooie illustratie over de onmogelijkheid van de esthetische levenswijze, die leidt tot ongeluk.

Opmerking: Ik behandel hier het slachtoffer als een ‘zij’. Dat is omdat Don Juan in de meeste verhalen en ook in Enten/Eller als man wordt voorgesteld. Hij verleidt dus de vrouwen. Maar Elliot Smith was een man dus hij zou het in deze tekst over zichzelf of over iemand anders kunnen hebben gehad.

Hierbij mijn mogelijke interpretatie van de link tussen ‘Angeles’ van Elliot Smith en Enten/Eller van Kierkegaard. Bedenkingen zijn meer dan welkom!

En nu ga ik verder genieten van de muziek,

Tomas

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Philosophy Of Music. Bookmark de permalink .

2 reacties op Philosophy Of Music (2): Kierkegaard en Angeles van Elliot Smith (Thema: Interpretation)

  1. Zo had ik nog nooit naar het beeldschone Angeles gekeken, interessante vergelijking!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s